نقدی بر پنهان (۱)
محصول سال: 2005 ( اولين عرضه در May 14 )
ژانر: درام ، مهيج
به کارگرداني: Michael Haneke
فيلم نامه: نوشتهی Michael Haneke
با هنرمندي:
Daniel Auteuil در نقش Georges
Juliette Binoche در نقش Anne
Maurice Bénichou در نقش Majid
Annie Girardot در نقش Georges's Mom
Bernard Le Coq در نقش Georges's Editor-In-Chief
Walid Afkir در نقش Majid's Son
Lester Makedonsky در نقش Pierrot
Daniel Duval در نقش Pierre
Nathalie Richard در نقش Mathilde
Denis Podalydès در نقش Yvon
Aïssa Maïga در نقش Chantal
Caroline Baehr در نقش Nurse
Christian Benedetti در نقش Georges's Father, Young
Philippe Besson در نقش TV Guest
Loic Brabant در نقش Police Officer No. 2 (as Loïc Brabant)
اين فيلم با نام هاي :
Niente da nascondere (Italy)
Hidden (International: English title) (UK)
Versteckt (Germany)
[Caché] (France)
نيز شناخته مي شود.
محصول مشترک: France ، Austria ، Germany ، Italy
لوکيشن ها:
Paris, France
Vienna, Austria
زبان: French
تصوير: رنگی
صدا: DTS ، Dolby Digital
رده بندی سنی: R افراد زیر ۱۷ سال با همراهی والدین تماشا کنند.
زمان فیلم: 117 دقیقه
تحلیل و بررسی فیلم :
0)چکیده ای ا ز داستان
نوارهای ویدیویی ا ز بیرون خانه ژرژ به دست آ نها می رسد که نشان دهنده تحت نظارت بودن آنهاست .ژرژ سعی در یافتن شخص ارسا ل کننده نوارها دارد که با دیدن فیلم جدیدی یاد شش سا لگیش می ا فتد که پدر ومادرش سعی دارند پسری ا لجزایری تبار به نام مجید را که با از د ست دادن پدر ومادرش در کشتار ا لجزایری ها در فرانسه تنها مانده را به فرزندی قبول کنند اما ژرژ با حقه ای که به کار می گیرد باعث میشود که آنها از این کار سرباز بزنند و مجید را به یتیم خانه بسپرند . ژرژ که به مجید مشکوک شده به سراغ او میرود ، مجید همه چیز را انکار می کند.بعد از گم شدن پیرو، پسر ژرژ ا و از مجید شکایت می کند اما مجید آزاد می شود وپی یرو نیز فردا به خانه بر می گردد.مجید ژرژ را برای دادن توضیحاتی به خانه اش دعوت می کند اما درمقابل چشمان ا و دست به خود کشی می زند.
نمایی از فیلم
1) فیلم پنهان اثر میشاییل هانکه ا ز آ ن فیلمهایی است که تا روزها انسان روبه خودش مشغول می کنه وآ ن هم به دلیل در گیر شدن تماشاگر است با عوامل بیرونی داستان مثل احساس گناه ، نژاد پرستی ، نقش رسانه ها در شکل گیری ذهنیتها و شاید چندین موضوع دیگروجالب اینجاست که تمام ا ینها دراین فیلم با پیرنگ نه چندان غیر ساختارگرا ی داستان آ ن(چون برای گستردگی موضوع در یک فیلم اصولا باید ساختار داستانی را کنار گذاشت مثل فیلمهای آبی یا جاده مالهالند) به وقوع می پیوندد یعنی ما با داستا ن سر را ستی روبرو هستیم که در پایان فیلم بدون هیچ پاسخی به بیننده وحتی بدون هیچ انگاره ای برای او فیلم تمام میشود اما لایه های دیگر غیر داستانی فیلم بیننده را تاروزها درگیر خواهد کرد.
) پنهان در مرز بین حماقت وشاهکار قدم بر میدارد وخوشبختانه تبدیل به یک شاهکار میشود ، یکی از دلایل شاهکار بودن فیلم پایان فیلم هست داستان به هیچ سرانجام خاصی نمی رسد ومشخص نمیشود چه کسی ویدیوها را می فرستاده (چه بسا این ویدیوها تصویرها یی ضبط شده توسط وجدان ما نباشد؟) ، در غیر ا ینصورت فیلم تبدیل به یک درام – جنایی دست چندم می شد .
3) عامل سکوت در فیلم پنهان یکی از تاثیر گذارترین عوامل در روند همراهی تماشاگر ا ست سکوتی که در ابتدا وانتهای فیلم ودر نمای طولانی ای ا ز خانه ژرژومدرسه پیر می بینیم ، پس ا ز صحنه خودکشی عجیب مجید باتماشاگری روبرو هستیم که بهت زده است ، دنیا برای ا و به پایان رسیده است ، احساس نفرت تمام وجود ا ورا گرفته واحتیاج به تفکر دارد، هانکه با سکوتی که بعد از این صحنه بر فیلم حاکم میشود وآ ن فضای تیره در اتا ق ژرژ هوشمندی خود را به رخ میکشد .
نمایی از فیلم
4) فیلم به بررسی نقش پنهان کاری ودروغ در جوامع می پردازد،ما در فیلم می بینیم که چگونه ژرژ با پنهان کاری خود زندگی اش را به بازی می گیرد ، نوعی دروغ گویی که با نیت در امان نگه داشتن خانواده اش صورت گرفته اما نتیجه خوشایندی ندارد همانطور که در فیلم به جنگ عراق اشاره می شود جنگی که با شعار زیبا ی دموکراسی آغاز شد اما چیزی جز دروغ و خون به ارمغان نیاورد.در فیلم حتی نقش های دروغ های رسانه ای را نیز می بینیم که منجر به نتیجه گیری های نا درست میشود همانطور که در این چند ساله به دلیل پنهان کاری در مورد مسا له اعراب واسلام اتفاق ا فتاد وامروزه عرب ومسلمان یعنی تروریسم .
پنهان تلاش میکند تا نقمی به جامعه خرده بورژوای امروز اروپا بزند ( مخصوصا فرانسه که نماینده روشنفکری اروپا ا ست) آنها که خود را نما ینده های برابری های اجتماعی ونژادی می دانند اما در شرایطی انگشت اتهام خود را به سوی جهان سومی ها دراز میکنند همانطور که در فیلم ژرژ مجید را فرستنده ویدیو ها میداند، در حقیقت پنهان می خواهد به ذهنیت رسانه ای شکل گرفته در میان جهان ا ولی ها بپردازد که همواره به جهان سومی ها به دید گناهکار مینگرند و همیشه در فکر این هستند که یکی می خواهد از آنها انتقام بگیرد.
5) در فیلم ژرژ دو بار خوا ب می بیند، یکبار زمانی که به مجید شک برده وخوا ب صحنه ای را می بیند که در شش سالگی ا تفاق ا فتاده بود ، مجید سر خروسی را میبرد وخون آن به صورت ژرژ می پاشد.(خروس نماد ملی فرانسه است) وخوا ب دوم زمانی ا ست که مجید خودکشیکرده ، اینبار ا و صحنه ای را می بیند که بر اثر دروغی که ا و به پدر ومادرش گفته است آ نها مجید را به یتیم خانه می سپراند ، صحنه ای که در آ ن تلاش برا ی بقا را مشاهده می کنیم.این دو صحنه بسیار در فیلم کلیدی است که در خواب ا ول نشان دهنده نوعی ذهنی مریض نسبت به مجید است ودر خواب دوم رجعت به وجدان ژرژ دیده می شود.
6) فیلم تنها یک صحنه خشن ( به زعمی هم دو صحنه ) دارد اما به قدری این صحنه تا ثیر گذار است که دیدن این فیلم برای افراد زیر 17سال فقط با همراهی والدین امکان پذیر ا ست ، این صحنه زمانی ا ست که مجید پیش روی ژرژ رگ گردن خود را به طور ناگهانی می زند(تواین چند ساله هیچ صحنه خشنی با این تاثیر گذاری ندیده بودم جز صحنه به قتل رسیدن یک بچه چهار پنج ساله تو فیلم شهر خدا)، در حقیقت میتوان فیلم را به دونیمه برزخی – جهنمی تقسیم کرد که نیمه قبل از این صحنه برزخی است که همش منتظر یک ا تفاقی ونیمه بعد از خودکشی مجید دیگر همه چیز تیره وتار ا ست .
7) از نکات فنی جالب فیلم استفاده از فیلتر زرد در بعضی از صحنه های خاص است که آدم را یاد فضاهای مکزیکی فیلمهای این چند سا ل اخیر می اندازد و دیگری ا ستفاده از نماهای طولانی ثابت بدون دیالوگ ا ست که جزء عنا صر سینمای هانکه است .
8) بازی دانیل اوتوی در این فیلم تا حد بسیار زیادی خوب است اما بازی موریس بنیشو در نقش مجید ( حدودا سه چهار دقیقه) فوق العاده ا ست و ژولیت بینوش هم هیچ چیزی برای نشان دادن ندارد.
نقد فیلم :
دو سه سال پيش ، مجله سايت اند ساند از منتقدها و فيلمسازهاي مشهور جهان دعوت كرد كه فيلم هاي برگزيده عمرشان را ليست كنند . ميشائيل هانكه اين فيلم ها را برگزيده بود : ناگهان بالتازار (برسون) ، لانسلودولاك (برسون) ، آينه (تاركوفسكي) ، سالو (پازوليني) ، ملك الموت (بونوئل) ، جويندگان طلا (چاپلين) ، رواني (هيچكاك) ، زني تحت تاثير (كاساوتيس) ، آلمان سال صفر (روسليني) و كسوف (آنتونيوني) . اين ليست ، خيلي چيزها را برايمان روشن مي كند كه قسمتي از آن ، كمك به ما براي شناختن سليقه سينمايي هانكه است . خيلي از عناصر و مولفه هاي فيلم هايي كه هانكه به عنوان فيلم هاي محبوبش انتخابشان كرده را ، با نوعي نگاه مي توان در "سبك" هانكه هم پيدا كرد . فيلم هاي هانكه ، عموما موضوعاتي شبيه به هم دارند . طرح مفاهيمي مثل ناامني دنياي پيرامون ، تجاوز به حريم خصوصي ، از بين رفتن هويت فردي ، كه مي توانند مشتركات بسيار زيادي هم داشته باشند . جالب اين جاست كه سبك تصويري هانكه در تمام فيلم هايش ، تقريبا يكسان است . پس جذابيت فيلم هاي هانكه ، و به خصوص "پنهان" كه حالا ديگر تبديل به نمونه شاخص سبك او شده چيست ؟ كيفيت خاص رازآلودگي فيلم هاي هانكه است كه آثارش را هميشه جذاب جلوه مي دهد . در "پنهان" ، ما با يك راز روبه رومي شويم . رازي كه از اول پي ريزي مي شود و تا آخر هم سر بسته باقي مي ماند . مي بينيم كه لحن آرام و موقر فيلم ، با صحنه گلو بريدن چطور تند و نفس گير مي شود . چه طور هانكه بدون اين كه خودنمايي كند هيجان و اضطراب را در دل تماشاچي فيلمش مي اندازد . آدم هاي هانكه را باز هم ، بهتر مي شناسيم . پسرِ مرد متهم ، در پايان "پنهان" همان قدر مودب جلوه مي كند كه پسرهاي متجاوز "بازي هاي مسخره" . سربرآوردن رفاه از دل امنيت و پايان سرخوشي ، با خشونتي كه معلوم نيست از كجا آمده و قرار است به كجا برود . "پنهان" ، به خاطر حرف هاي مهمي كه مي زند تا سال ها در ياد خواهد ماند . اين بار ، با رساله ماندگاري رو به رو مي شويم . طعنه ها و كنايه هاي هانكه به ناامني دنياي امروز ، و مثل هميشه ، اشاره اش به تاثير ويرانگر رسانه ها هم ، بعيد است كه به اين زودي ها نخ نما شود ." پنهان " از سري فيلم هاي انگشت شماري است كه اين روزها مي توانند تجربه " ميخكوب شدن " را براي مان به ارمغان بياورند . بهاي اين تجربه را ، البته بايد پرداخت .
یادداشتی بر فیلم :
بر فیلم پنهان نقدهای بسیاری نوشته شده که همه آنها چند نکته مشخص را طوطی وار تکرار میکنند:
- فیلمی درباره انکار گناه/وجدان جمعی/بازنگری نسلها
- نژاد پرستی
- رسانه و مسخ واقعیت
- پایان باز و عدم قطعیت
- روایت دانای کل
ویژگی تمام این نقدها پرداختی کلی و ابراز خرسندی از تفسیرگریز بودن فیلم و پرداختن به نکاتی اخلاقی و پندآموز است.اینکه نقد سینمایی ناب فارغ از این آموزه های پیامبرانه است بر کسی پوشیده نیست .دلیل تراشی برای اجزای اثر نیز چیزی جز تاویل اثر است و در صلاحیت هیچ کس نیست. منتقد وکیل فیلمساز نیست که فیلم او را چون اثری مقدس از گزند برداشت ابلهانه تماشاگران ابله فیلم -البته به گمان همان منتقد فرهیخته!!!-در امان بدارد . رویکرد به موعظه هم چیزی جدا از سیر در فرامتن است.
با این خلاصه خسته کننده سریع می روم روی یادداشت کوتاهم بر فیلم پنهان:
پنهان فیلمی است که باور ما را از آنچه می بینیم مورد تردید قرار می دهد.تمام روایت را فیلمساز بازگو می کند و همین فیلمساز است که گاهی از جایگاه دانای کل گذشته ای پنهان از زندگی شخصی به ظاهر فرهیخته و ادیب را با نشانه هایی- همان نوارهای ویدیویی- به او یاد آوری می کند. گذشته تاریکی که در تعمیم مفهوم آن به چیزهایی چون نژادپرستی و حذف یکدیگر می رسد.ژرژ فیلم با بازی به شدت کنترل شده دانیل اوتوی ابتدا طفره می رود و بعد که به گذشته اش بازگرد داده می شود همان اشتباه را اینبار به گونه ای شدیدتر تکرار می کند و سه باره بعد از خودکشی آگاهانه مجید به شکلی باور نکردنی باز هم آنرا در برابر پسر مجید نشان می دهد. انگار او آینه را می شکند. آینه ای که می خواهد زشتی وجودش را با نمادهایی به او یادآوری کند. فیلم بر پایه رازگونگی پیش می رود به جای آنکه مستقیما شعار بدهد و همین حس کشف راز است که ما کودکان نمایش را همچون آب نباتی به دنبال خود می کشد تا به آنجا که می خواهد ببرد. جز این رمز و رازی در کارنیست. هیچ راهکاری برای گشودن راز نوارها پذیرفتنی نیست جز اینکه هانکه کارگردان در چشم خدا نشسته و خالق و البته دانای کل داستان است. برخی تعبیرها دیدار بی تاکید پسران ژرژ و مجید در آخر فیلم را راه دادن به تفسیری زمینی و تکنولوژیکال برای معمای نوارها می دانند ولی فیلم بارها نشان می دهد هیچ دست افزار بشری از آن نقطه دید ها نمی تواند تصویر بگیرد. بخصوص صحنه ای که پسری با دهان خونین به دوربین نگاه می کند. چه فرقی می کند: کابوس ژرژ ناتمام است حتی با دو تا آرام بخش که از دیدگاه علمی فرد را دچار آمنزی و خوابی بدون خواب دیدن می کند.ژرژ هیچگاه از همان گوشه تاریک کودکیهایش بیرون نمی آید و کابوسش را از زاویه ای تاریک به دوردست می بیند. فیلمساز بسیار بی تاکید آرزو می کند دست کم نسل پس از ژرژ مرهمی بر خطاهای بزرگ تاریخی بزرگترانشان بگذارند. این البته آرزویی بیش نیست.
از این منظر کوتاه که گفتیم فیلم نه پایان باز دارد و نه چیزی چون عدم قطعیت بر آن سایه افکنده و دست بر قضا به انکار رسانه نیز ننشسته و دست کم ، رسانه آنهم دیجیتال و با رزولوشن بسیار بالا اینجا پیامبر خالق و خدای اثر یعنی میشائیل هانکه بزرگ است.
"فيلم پنهان مرا ياد شاهكار هميشه جاويد آلبركامو يعني "سقوط" مي اندازد.درآن رمان نيز شخصي راشاهد بوديم كه خود را درآستانه سعادت وبزرگي مي ديد.كسي كه به ضعم خود اعمالش صحيح ودرجهت رساندن او به قله هاي كمال وبزرگي است.اما به ناگاه عاملي او را متوجه مي كند كه همه آنها پوچ وپست ودور از شايستگي ستايشند.درفيلم پنهان شاهد زندگي آرام ومنطقي يك مجري مشهورتلوزيون هستيم كه زندگي ايده عالي دارد.اما به ناگاه يك عامل بيروني كه ازنظرها پنهان است وتا پايان نيزمشخص نمي شود،اورا به ماهيت خانه پوشالي كه از موفقيت ها براي خود ساخته است،آشنا مي كند.هانكه به درستي اين عامل روشنگر و ويران كننده را پنهان نگه مي دارد، زيرا براي هر انساني به گونه اي خاص جلوه مي كند.همان طوركه براي شخصيت رمان سقوط به صورت خنده اي آزار دهنده و ناشناس خود را نشان داده بود.هانكه به بيننده اين هشدار را مي دهد كه اين اتفاق براي همه روي خواهد داد ؛ اگر نخواهيم از جلد خود خارج شويم وبه خودمان از بيرون بنگريم.
فيلم روند آرامي دارد ولي به هيچ وجه كسل كننده نيست وبيننده راتا پايان، پاي فيلم مي نشاند. ريتم آرام فيلم هم به اين دليل مي باشد كه هانكه دوست دارد بيننده با فيلم همراه شود وبه شكلي با قهرمان اصلي داستان به جستجو بپردازد، تا در پايان اين دوره آموزشي آموخته هايش را درباره خويش به كار ببرد. فيلم بازي هاي عالي دارد، وعلي رغم ريتم آرامش گاهي بيننده را غافلگير مي كند.از جمله آنها سكانس خود كشي مجيد ؛ سكانسي كه انسان راميخ كوب مي كند. تماشاي اين فيلم را به همه دوستان توصيه مي كنم.
منبع : FeXon